Devotievoorwerpen: uitleg over betekenis, traditie en oorsprong

Wat betekent de term ‘devotionalia’?

Het woord ‘devotieartikel’ is afgeleid van het Latijnse woord ‘devotio’, wat zoveel betekent als ‘toewijding’ of ‘eerbied’. Devotionalia zijn voorwerpen die dienen voor persoonlijke religieuze bezinning en het bevorderen van vroomheid. Hiertoe behoren onder andere kruisen, kruisbeelden, rozenkransen, heiligenbeeldjes, devotieprentjes, iconen en medailles met religieuze motieven.

Devotionalia begeleiden gelovigen zowel bij het dagelijkse gebed als bij bijzondere gelegenheden. Een rozenkrans die men bij zich draagt, of een kruis boven het bed, zijn zichtbare tekenen van het geloof in het dagelijks leven. Ze zijn bedoeld om mensen te helpen dicht bij God, Maria en de heiligen te zijn, en zijn tegelijkertijd een uitdrukking van een verzoek of een voortdurend gebed.

Belangrijk is daarbij het onderscheid met bijgeloof en magie. Aan een devotievoorwerp wordt geen automatische bovennatuurlijke werking toegeschreven, zoals bij een talisman het geval zou zijn. Het is veeleer een uitdrukking en teken van de gebedshouding, de hoop en het vertrouwen van de drager.

Devotionalia en sacramentalia: het verschil

In gesprekken over katholieke devotievoorwerpen komen vaak twee begrippen voor die gemakkelijk door elkaar worden gehaald: devotionalia en sacramentalia. Beide horen bij elkaar, maar betekenen niet hetzelfde.

Sacramentalia zijn volgens de kerkelijke opvatting heilige tekenen die door de Kerk zelf zijn ingesteld en die, in zekere zin naar het voorbeeld van de sacramenten, geestelijke werkingen aanduiden. In tegenstelling tot de sacramenten, waarvan de werking ex opere operato plaatsvindt, werken sacramentalia ex opere operantis, dat wil zeggen op basis van het wijdingsgebed van de kerk in combinatie met het geloof van de ontvanger. Een devotievoorwerp hoeft niet in alle gevallen door de kerk te zijn gezegend om als zodanig te gelden. Zodra een devotievoorwerp echter speciaal door de kerk is gewijd of gezegend, behoort het tot de sacramentalia.

In de praktijk laten veel gelovigen hun devotievoorwerpen zegenen en geven ze daarmee een vaste plaats in het sacramentele leven van de kerk, zonder dat de voorwerpen daardoor zelf deel uitmaken van de liturgie. De priester is bevoegd om de zegening te verrichten, of, voor zover de liturgische ritus daarin voorziet, de diaken.

Traditie en geschiedenis van de devotionalia

De gewoonte om devotievoorwerpen bij zich te dragen gaat terug tot de vroege kerk. Al uit de vroegchristelijke tijd zijn kleine metalen kruisjes met een ophangmechanisme en medaillonachtige voorwerpen uit de Romeinse catacomben bewaard gebleven. Volgens de overlevering ontving de heilige Genoveva van Parijs na haar gelofte van maagdelijkheid van Germanus van Auxerre een doorboorde bronzen munt met het kruisteken, die zij voortaan bij zich droeg – een vroeg voorbeeld van een devotievoorwerp in de hedendaagse betekenis.

Door de eeuwen heen ontstond er rond bedevaartsoorden een eigen handel in devotionalia. Pelgrims namen van hun reis een aandenken mee naar huis, of het nu een kruis, een medaille of een devotiebeeld was, en sloten daarmee aan bij een gebruik dat in vergelijkbare vorm al in de oudheid bestond. Vandaag de dag wordt deze traditie voortgezet, ook buiten bedevaartsoorden, bijvoorbeeld door middel van handgemaakte rozenkransen die met zorg en toewijding worden vervaardigd en traditionele katholieke symboliek combineren met modern vakmanschap.

Welke devotionalia zijn er? Een overzicht

Het aanbod aan devotieartikelen is zeer uitgebreid. Bij MarcellusOnlineShop vindt u de volgende categorieën traditionele katholieke devotieartikelen:

• Rozenkransen: het klassieke gebedsmiddel, verkrijgbaar in allerlei uitvoeringen.
• Paracord-rozenkransen: handgemaakt van echt 550-paracord, robuust en duurzaam.
• Combat-rozenkransen: Militaire kwaliteit gaat hand in hand met vroomheid, geschikt voor dagelijks gebruik.
• Rozenkransen met stenen kralen: Halfedelstenen zoals obsidiaan of jaspis als materiaal voor kralen.
• Rozenkransen met glazen kralen: klassieke, elegante kralenlook.
• Rozenkransen met houten kralen: een warme, natuurlijke uitstraling.
• Vingerrozenkransen: compact, ideaal voor onderweg en voor in je broekzak.
• Kruisen: als wandkruis, hanger of reiskruis.
• Beelden: Afbeeldingen van Christus, Maria en de heiligen.
• Muurschilderingen: Devotieafbeeldingen en iconografie voor thuis.
• Patches: christelijke symboliek voor kleding en uitrusting.
• Memento Mori: Voorwerpen die je herinneren aan je eigen vergankelijkheid.
• Boeken: Gebedsboeken en literatuur om het geloof te verdiepen.
• Nieuwigheden: de meest recente toevoegingen aan ons assortiment.

Devotionalia laten zegenen en onderhouden

Veel gelovigen laten hun devotievoorwerpen door een priester of diaken zegenen. Door de kerkelijke zegening wordt het voorwerp een gezegend devotievoorwerp en daarmee onderdeel van de sacramentalia. Het gebruik ervan heeft echter geen automatisch effect, maar vereist geloof en een bijbehorende innerlijke houding van de drager.

Gezegende voorwerpen moeten met eerbied worden behandeld en mogen niet voor wereldlijke doeleinden worden gebruikt, zelfs niet als ze in particulier bezit zijn. Als een devotievoorwerp beschadigd is en niet meer kan worden gerepareerd, schrijft de traditie voor dat het op waardige wijze moet worden verbrand of begraven, in plaats van het zomaar weg te gooien.

Veelgestelde vragen

Vergeet niet om uw devotievoorwerpen vóór gebruik door een priester te laten zegenen.